Eikenprocessierupsen

De eikenprocessievlinder is een onschuldige, inheemse nachtvlinder van enkele centimeters groot. Helaas zijn de rupsen van deze vlinder iets minder onschuldig. Zij bezitten irriterende brandharen, die brandwonden op de huid en schade aan de ogen en luchtwegen kunnen veroorzaken.

Aanpak processierupsen in Hoogstraten

Voor de aanpak van processierupsen zijn steeds meer wetenschappelijke studies en resultaten beschikbaar. We maken dan ook optimaal gebruik van dit voortschrijdende inzicht om de juiste aanpak te bepalen.

Bestrijden van processsierupsen is een meersporenbeleid. Keuze voor één bepaalde bestrijdingsvorm zal zelden voldoende effectief zijn. Hoogstraten zal daarom inzetten op meerdere mogelijkheden.

Het preventief bestrijden met pesticiden hebben we achter ons gelaten. Op veel plaatsen is dit gewoonweg niet toegelaten. Waar het wel mag, ondermijnt het de andere acties die we ondernemen voor een verhoogde natuurlijke bestrijding. Geen enkel bestrijdingsmiddel is immers zo selectief dat het enkel de eikenprocessierupsen aanpakt.

In het verleden hebben we ingezet op bladbespuiting met biologisch pesticide. Dit pesticide doodde de jonge rupsen, maar de werking ervan was sterk afhankelijk van de weersomstandigheden en niet overal toegelaten. Bovendien is de periode waarin de rupsen gevoelig zijn voor dit middel zeer beperkt. Meermaals hebben we op plaatsen waar bladbespuiting werd uitgevoerd toch nog hinderklachten ontvangen en moeten ingrijpen achteraf. Dit leidde tot dubbele kosten en telkens een verstoring van het natuurlijke evenwicht.

Curatieve bestrijding

Op plaatsen waar rupsen zeer veel hinder geven omdat mensen er langer verblijven, zullen nesten weggezogen worden door een professionele en ervaren firma.

Door het opzuigen van de nesten worden zowel de rupsen als de nesten met de aanwezige brandharen efficiënt verwijderd. Deze methode neemt de aanwezige hinder meteen weg. Het is echter ook een arbeidsintensieve bestrijdingsvorm. En naast de rupsen worden ook natuurlijke vijanden zoals sluipvliegen en sluipwespen die het nest geparasiteerd hebben opgezogen.

Op volgende plaatsen zullen we nesten in bomen in eigendom van de stad opzuigen en verwijderen:

  • Scholen
  • Recreatiedomein De Mosten
  • Speelpleintjes
  • Aan rustplaatsen met zit- of picknickbanken
  • Ter hoogte van woningen

De aannemer wordt gevraagd de volgorde zoals hierboven vermeld te hanteren bij het uitvoeren van de werken.

Stimuleren van natuurlijke vijanden

Studies hebben aangetoond dat natuurlijke vijanden in staat zijn om de hinder van de processierupsen weg te nemen. De rupsen blijven dan wel aanwezig maar in kleinere aantallen waardoor ze niet tot hinder leiden.
Inzetten op natuurlijke vijanden is dus een aanpak die preventief inzet op het verminderen van het aantal rupsen. Om het aantal natuurlijke vijanden te verhogen is het belangrijk dat het natuurlijk evenwicht van de omgeving niet verstoord wordt. Het vraagt meerdere jaren nadat er pesticiden werden toegepast voordat het natuurlijk evenwicht in de boom hersteld is. Studies tonen een periode van 3 tot 4 jaar aan.

We willen extra inzetten op het stimuleren van deze natuurlijke vijanden door het beheren van kruidenrijke bermen. Heel wat natuurlijke vijanden bestaan immers uit allerlei ongewervelden zoals kevers, sluipvliegen, sprinkhanen, spinnen enz. Deze diertjes houden zich graag op in kruidenrijke bermen. Bij het maaien van de bermen wordt daarom het maaisel verwijderd. Dit zorgt voor minder voedselrijke bermen met meer kruidachtige planten. Een ideaal leefgebied voor de vijanden van de processierups!

Vanaf dit jaar moeten de maaiwerken ook uitgevoerd worden met een ecologische maaier. Dit is een maaisysteem waarbij het maaisel wordt afgesneden met messen en daarna wordt verwijderd. De zuigkracht van dit type toestel op de bodem is veel lager waardoor insecten veel minder mee opgezogen worden en ter plaatse in de berm blijven.

Aanvullend worden de bermen onder de eiken niet gemaaid in het voorjaar. Door te maaien in juni wordt net op het ogenblik dat rupsen het meeste hinder veroorzaken, de omgeving minder interessant gemaakt voor de andere ongewervelden die de rupsen moeten aanvallen.

Ophangen van nestkasten

Verschillende vogels kunnen de processierupsen wel smaken en voeren ze met plezier aan hun jongen. Door extra nestgelegenheden te creëren voor de verschillende vogelsoorten die de processierupsen eten verhogen we de predatie van de rupsen.

In de eiken langs gemeentewegen werden nestkastjes opgehangen. In totaal meer dan 300 stuks. Het merendeel zijn mezenkasten, maar zij zijn niet de enige vogels die de rupsen lusten. Zo werden ook nestkasten opgehangen voor winterkoninkjes, roodborstjes, boomklevers en boomkruipers. Want ook hier geldt dat de bestrijdingskansen vergroot worden door in te zetten op meerdere sporen.

Omvormen naar een meer divers bomenbestand

Niet dat we onze eikenbomen gaan kappen, maar bij vervanging bekijken we alle mogelijkheden. De onderliggende doelstelling is om over de hele gemeente te komen tot een meer divers bomenbestand. Hierbij wordt de 10-20-30-regel gevolgd. Dit wil zeggen dat in ons bomenbestand streven naar maximaal 10% bomen van dezelfde soort, maximaal 20% van hetzelfde geslacht en maximaal 30% van dezelfde familie.

Op lange termijn leidt deze aanpak tot meer biodiversiteit en een bomenbestand dat minder gevoelig is aan plagen en ziektes.

Deelname aan wetenschappelijk onderzoek

Wetenschappelijk onderzoek is niet onmiddellijk zichtbaar in directe resultaten, maar uiteraard erg belangrijk om tot nieuwe inzichten en de meest efficiënte aanpak te komen. De provincie Antwerpen is partner in een Life-project rond de aanpak van processierupsen. Voor dit project werden een aantal dreven geselecteerd in Wortel-Kolonie waarin de effecten van verschillende maatregelen strikt zullen opgevolgd worden. Daarnaast werden referentiestroken afgebakend waar geen bestrijding is toegelaten.

Er worden binnen het project meerdere vormen van biologische bestrijding onderzocht:

  • Mezen
  • Sluipwespen en sluipvliegen
  • Grote poppenrover (kever)

Wat kan je thuis doen?

In je eigen tuin kan je ook de natuurlijke vijanden van de processierupsen extra kansen geven. Laat in een hoekje het gras wat langer groeien of voorzie enkele dichte struiken. De ongewervelden die de rupsen aanpakken vinden hierin hun leefgebied.
Ook vogels houden van de beschutting van een heg of een struik. Lok ze nog meer naar je tuin door een geschikte nestkast op te hangen.

Het omwikkelen van de boom met plastic folie heeft geen zin. Het idee achter de folie was dat rupsen hier niet overheen zouden kruipen en daardoor hoger in de boom blijven.
De praktijk heeft echter aangetoond dat ze er wel overheen gaan of de folie zelfs gebruiken als aanknopingspunt om hun nest te maken. Het verstoort wel de processie waardoor rupsen in een stresssituatie komen en actief hun brandharen gaan afstoten en deze net meer in de omgeving terecht komen.